इलेक्ट्रॉनिक सेमीकंडक्टर, अचूक उपकरणे, पेट्रोकेमिकल्स आणि धूळयुक्त कार्यशाळा यांसारख्या परिस्थितींमध्ये, स्थिर विद्युतभाराच्या संचयामुळे दोन प्रकारच्या समस्या उद्भवू शकतात: एक म्हणजे इलेक्ट्रोस्टॅटिक डिस्चार्ज (ESD) मुळे संवेदनशील घटकांचे बिघाड होणे, आणि दुसरी म्हणजे ज्वलनशील व स्फोटक वातावरणात आग लागण्याचा धोका. “चार्ज मॅनेजमेंट”साठी कंडक्टिव्ह कॅस्टर आणि अँटी-स्टॅटिक कॅस्टर दोन्ही वापरले जातात, परंतु त्यांची उद्दिष्ट्ये आणि अंमलबजावणीच्या पद्धती भिन्न आहेत. चुकीच्या पर्यायाची निवड केल्यास धोका नियंत्रणात अपयश येऊ शकते.
सर्वप्रथम, आपण निष्कर्ष काढूया: एका दृष्टिक्षेपात योग्य पर्याय कसा निवडावा?
जेव्हा ज्वलनशील आणि स्फोटक (द्रावक, तेल आणि वायू, धूळ स्फोटाचे धोके) किंवा अतिशय स्वच्छ/चिप स्तरावरील ESD धोक्यांचा प्रश्न येतो, तेव्हा “वाहक कॅस्टर” (ज्यांना जलद चार्ज विसर्जनाची आवश्यकता असते) यांना प्राधान्य दिले पाहिजे.
मुख्यतः इलेक्ट्रोस्टॅटिक सक्शन कमी करण्यासाठी आणि किरकोळ डिस्चार्ज हस्तक्षेप टाळण्यासाठी (सहसा इलेक्ट्रॉनिक कारखान्यांमध्ये आणि उपकरणांच्या वाहतुकीत): “अँटी-स्टॅटिक कॅस्टर” निवडा (जेणेकरून चार्ज हळूहळू विरून जाईल).
कोणतेही एक निवडले तरी, 'ग्राउंडिंग लिंक' पूर्ण आहे की नाही हे नेहमी तपासा, अन्यथा सर्वोत्तम मापदंड देखील अयशस्वी होऊ शकतात.
१. मुख्य फरक: वेगवेगळी उद्दिष्ट्ये → प्रतिकाराच्या वेगवेगळ्या श्रेणी → सोडण्याचा वेग वेगवेगळा असतो.
१) प्रवाहकीय कॅस्टर
उद्दिष्ट: उपकरण/मानवी शरीराद्वारे निर्माण झालेला विद्युतभार त्वरीत नाहीसा करणे, जेणेकरून तो साठल्यानंतर त्वरित नाहीसा होणार नाही.
अंमलबजावणी: वाहक पदार्थ आणि धातूच्या संरचना यांच्यामध्ये कमी रोधाचा मार्ग तयार करून, ग्राउंड/ग्राउंडिंग प्रणालीमध्ये विद्युत प्रभार प्रविष्ट केला जातो.
सामान्य रोध: सर्किटचा रोध सहसा ≤ 10 ⁴ Ω असतो (वेगवेगळ्या मानकांनुसार/मापन पद्धतींनुसार फरक असू शकतो, अचूकतेसाठी कृपया चाचणी अहवाल पहा).
सोडण्याचा वेग: जलद (तात्काळ सोडण्याच्या जवळचा).
२) ईएसडी/डिसिपेटिव्ह कॅस्टर
उद्दिष्ट: चार्जचा संचय रोखणे, इलेक्ट्रोस्टॅटिक पोटेन्शिअल सुरक्षित मर्यादेत नियंत्रित करणे आणि मायक्रो डिस्चार्ज व धूळ जमा होण्याच्या समस्या कमी करणे.
अंमलबजावणी: अत्यंत कमी रोध मिळवण्याऐवजी, विद्युत प्रभार "हळूहळू मुक्त" होऊ देण्यासाठी विसर्जित होणाऱ्या सामग्री/कोटिंग्जचा वापर करा.
सामान्य रोध: बहुतेक 10 ⁵ -10 ⁹ Ω च्या श्रेणीत (सामान्यतः 10 ⁶ -10 ⁸ Ω च्या पातळीवर, तरीही चाचणी अहवालावर अवलंबून).
मुक्त होण्याचा वेग: मंद (क्षयकारी प्रकार).
२. साहित्य आणि संरचना: वाहकतेसाठी ‘मार्गाची’ आवश्यकता असते, तर स्थिरविद्युतरोधासाठी ‘नियंत्रण करण्यायोग्य रोधाची’ आवश्यकता असते.
१). प्रवाहकीय चाकांसाठीच्या सामान्य पद्धती:
व्हील बॉडी: प्रवाहकीय रबर/प्रवाहकीय पीयू/मेटल व्हील (दुर्मिळ), जे सहसा कार्बन ब्लॅकसारख्या प्रवाहकीय फिलर्सद्वारे कमी प्रतिरोधासह मिळवले जाते.
ब्रॅकेट आणि कनेक्टर: धातूच्या ब्रॅकेट्समुळे मुख्य प्रवाहकीय मार्ग तयार होण्याची अधिक शक्यता असते आणि प्रवाहकीय ग्राउंडशी संपर्क सुनिश्चित करण्यासाठी काही ब्रॅकेट्स ग्राउंडिंग कॉन्टॅक्ट्ससह डिझाइन केलेले असतात.
मुख्य मुद्दे: चाके, ब्रॅकेट्स, उपकरणे आणि ग्राउंड जोडलेले असणे आवश्यक आहे (कॉन्टॅक्ट रेझिस्टन्स बंद नसावा).
२). अँटी-स्टॅटिक कॅस्टरसाठी सामान्य पद्धती:
व्हील बॉडी: डिसिपेटिव्ह PU/रबर/PP, इत्यादी, अँटी-स्टॅटिक एजंट्स किंवा डिसिपेटिव्ह फिलर्सद्वारे मध्यम श्रेणीतील प्रतिरोध स्थिर करणे.
ब्रॅकेट: सहसा अतिरिक्त प्रवाहकीय रचनेची आवश्यकता नसते, परंतु इन्सुलेशनचे विभाजक (जसे की प्लास्टिक पॅड, जाड रंगाचे थर, इन्सुलेटेड शाफ्ट स्लीव्ह इत्यादी) तरीही टाळले पाहिजेत.
मुख्य मुद्दा: पदार्थ जितका जास्त सुवाहक असेल तितके चांगले, असे नाही, तर त्याचा रोध अशा मर्यादेत नियंत्रित केला पाहिजे की तो खूप वेगाने डिस्चार्ज होऊ शकणार नाही.
पोस्ट करण्याची वेळ: १९ मार्च २०२६
